Αλλαγή κλιματικής συμπεριφοράς και μετατόπιση της χειμερινής περιόδου

Κάναμε «μαύρα μάτια» να δούμε άσπρη μέρα από το χιόνι… Τρεις μήνες καθυστέρηση είχε το πρώτο χιόνι στο ραντεβού του με την Ανάβρα, καθώς οι παλιότεροι θυμούνται ότι τον Οκτώβρη έβλεπαν το πρώτο πασπάλι… ή και κάποια εκατοστά χιόνι. Κάθε χρόνο, το πρώτο χιόνι έρχεται και πιο αργά, φαινόμενο που αλλάζει το βουνό και τον κάμπο του Αλμυρού, αλλά και τα δεδομένα στις καλλιέργειες.

απευθυνθήκαμε στον Γιώργο Τσιάντο με τον μετεωρολογικό του σταθμό στους Κωφούς, ερασιτέχνης προγνώστης καιρού ο οποίος είναι πάντα λεπτομερής στις αναλύσεις του. Ο κος Τσιάντος παρουσιάζει την κλιματική συμπεριφορά του Δεκεμβρίου στην Όθρυ τα τελευταία 25 χρόνια αλλά και τη μείωση των χιονοπτώσεων.

Όπως μάς έγραψε: Η παρούσα ανάλυση εξετάζει τη συμπεριφορά του μήνα Δεκεμβρίου στην ορεινή και ημιορεινή ζώνη της Όθρυος (700–400 μ. και χαμηλότερα) κατά την περίοδο 2000–2025, με βάση τις μέσες θερμοκρασίες Δεκεμβρίου, την καταγραφή και ποιοτική αξιολόγηση χιονοπτώσεων καθώς και εμπειρικές μαρτυρίες μακράς παρατήρησης της περιοχής. Τα δεδομένα είναι από το Model ECMWF ERA5 καθώς στην περιοχή δεν υπήρχαν μέχρι προσφάτως όργανα μέτρησης και είναι κατά προσέγγιση.

Το γραφικό χιονοπτώσεων αποτυπώνει: Συχνότερες και εντονότερες χιονοπτώσεις στις αρχές της περιόδου (2000-2006), ακόμη και σε χαμηλά υψόμετρα. Αύξηση των «καθαρών» ή οριακών Δεκεμβρίων μετά το 2010 και μετά το 2018, κυριαρχία ελάχιστων επεισοδίων, πασπαλισμάτων ή πλήρους απουσίας χιονόστρωσης κάτω από τα 700 μ.

Η υποβάθμιση της χιονοκάλυψης συμβαδίζει χρονικά με την άνοδο της θερμοκρασίας που καταγράφεται στο θερμοκρασιακό διάγραμμα. Το γραμμικό διάγραμμα μέσης θερμοκρασίας Δεκεμβρίου παρουσιάζει: Υψηλή μεταβλητότητα την περίοδο 2000-2007, με έντονα ψυχρές εξάρσεις (π.χ. 2001, 2007). Σχετική εξομάλυνση την περίοδο 2008-2017, με τιμές κοντά στον πολυετή μέσο όρο (7°C). Σαφή ανοδική μετατόπιση μετά το 2018, με τα περισσότερα έτη να κινούνται πάνω από τον μέσο όρο 2000-2025. Κορύφωση το 2022-2023, με τις υψηλότερες μέσες θερμοκρασίες της σειράς. Η εικόνα αυτή υποδηλώνει ότι ο Δεκέμβριος τείνει να χάνει τον καθαρά χειμερινό του χαρακτήρα, ειδικά μετά το 2018.

🔸️Εμπειρικές μαρτυρίες επιβεβαιώνουν τα γραφήματα

Χειμώνας 2010–2011: Παρά πρώιμες ψυχρές εισβολές, η χιονόστρωση τον Δεκέμβριο ήταν παροδική και ευάλωτη σε νότιες ροές. Το ουσιαστικό χιόνι ήρθε μετά τις 25 Ιανουαρίου.
Χειμώνας 2015-2016: Το πρώτο αξιόλογο χιόνι σημειώθηκε μόλις στο τέλος Δεκεμβρίου (30–31/12).
Χειμώνας 2020-2021: Ο Δεκέμβριος πρακτικά άχιονος για το βουνό, η ουσιαστική χειμερινή εικόνα εγκαθίσταται μόνο με την κακοκαιρία Λέανδρος στα μέσα Ιανουαρίου.
Χειμώνας 2022-2023: Πολύ καθυστερημένη έναρξη χειμώνα, με το πρώτο σοβαρό χιόνι μετά τις 25 Ιανουαρίου.

🔸️Κλιματική συμπεριφορά του Δεκεμβρίου στην Όθρυ

Η κορυφές της Όθρυς ξεκινούσαν πολύ νωρίτερα να έχουν επαρκές χιόνι μερικές φορές από τέλη Οκτωβρίου-αρχές Νοεμβρίου. Ο συνδυασμός ανόδου της μέσης θερμοκρασίας Δεκεμβρίου, μείωσης της συχνότητας και έντασης χιονοπτώσεων και καθυστέρησης της πρώτης αξιόλογης χιονόστρωσης προς τον Ιανουάριο υποδηλώνει μετατόπιση της χειμερινής περιόδου. Δεν πρόκειται απλώς για διαδοχικές κακές χρονιές αλλά για δομική αλλαγή στη συμπεριφορά του μήνα Δεκεμβρίου,  με άνοδο του υψομετρικού ορίου χιονόπτωσης, μεγαλύτερη εξάρτηση από έντονες ψυχρές εισβολές χωρίς υετό.

Η μείωση των χιονοπτώσεων τα τελευταία χρόνια είναι εμφανής. Τα ποτάμια στερεύουν και τα αποθέματα νερού δοκιμάζουν τη χώρα τα τελευταία τρία πλέον υδρολογικά έτη. Εξηγώντας τον τρόπο με τον οποίο τα χιόνια επιδρούν, όταν η χιονοκάλυψη μειώνεται και η τήξη πραγματοποιείται νωρίτερα, παρατηρείται μετατόπιση των απορροών προς τον χειμώνα και έλλειμμα νερού κατά τους θερμούς μήνες, αυξάνοντας τον κίνδυνο υδρολογικής ξηρασίας σε περιόδους όπου η ζήτηση είναι υψηλότερη. Η μείωση των χιονιών συνδέεται επίσης με αυξημένους φυσικούς κινδύνους. Η απουσία σταθερής χιονοκάλυψης τον χειμώνα μπορεί να οδηγήσει σε πιο απότομες και έντονες απορροές κατά τη διάρκεια ισχυρών βροχοπτώσεων, αυξάνοντας την πιθανότητα πλημμυρικών επεισοδίων. Αντίθετα, το καλοκαίρι, τα ξηρότερα εδάφη και η μειωμένη εδαφική υγρασία δημιουργούν συνθήκες που ευνοούν την εκδήλωση και την εξάπλωση δασικών πυρκαγιών.