Τα γεγονότα που οδήγησαν στην Απελευθέρωση του Αλμυρού από τον οθωμανικό ζυγό – Από τον Τρ. Σπανό

Η ομιλία του Τριαντάφυλλου Σπανού κατά τον εορτασμό της Επετείου Απελευθέρωσης

Η επανάσταση των προγόνων μας το 1821 είχε τελειώσει. Το πρώτο ελεύθερο ελληνικό κράτος είχε δημιουργηθεί με τον πρώτο Κυβερνήτη Ιωάννη Καποδίστρια και μετά τον πρώτο βασιλέα Όθωνα. Και από το 1832 η πρώτη ελεύθερη Ελλάδα ήταν 800 χιλιάδες ελεύθεροι Έλληνες από την σκλαβιά των Τούρκων και ζούσαν πλέον στο Μοριά στην Πελοπόννησο, στη Ρούμελη στην Στερεά Ελλάδα, στις Κυκλάδες, στα νησιά του Αργοσαρωνικού και σε μια μικρή έκταση στην Θεσσαλία στην περιοχή λίγο έξω από τον Αλμυρό στα 15 χιλιόμετρα στο χωριό Σούρπη, στην πατρίδα μου.

Εδώ ήταν το φυσικό σύνορο ο χείμαρρος Σαλαμπριάς που χώριζε το ελληνικό κράτος με την Οθωμανική αυτοκρατορία, με έναν στρατώνα τον τουρκικό Κισλά από την μια μεριά και έναν ελληνικό στρατώνα από την πλευρά του χωριού της Σούρπης. Σημερινοί οικισμοί του Δήμου Αλμυρού όπως Πτελεός, Άγιοι Θεόδωροι, Χαμάκω -το παλιό Αχίλλειο- ήταν στο ελληνικό όπως το έλεγαν τότε και πέρα από την Σούρπη και την Νέα Μιτζέλα Αμαλιάπολη που ήταν από το 1835 το ακραίο λιμάνι της πρώτης Ελλάδος υπήρχαν οι οικισμοί στο τούρκικο. Ο παλαιός Πλάτανος, η Αγία Τριάδα, ο Δρυμώνας, η Βρύναινα, οι Κοκκωτοί, οι Κωφοί, η Γούρα Ανάβρα, τα δύο μοναστήρια της Παναγίας Ξενιάς και φυσικά ο Αλμυρός που ήταν η έδρα της τουρκικής διοίκησης του Βοεβόδα όπως έλεγαν τότε τον Αγά που διαφέντευε τον τόπο. Εξήντα περίπου χρόνια διατηρήθηκε αυτή η κατάσταση με τα πρώτα σύνορα. Φθάσαμε στα 1881 στις 17 Αυγούστου όταν πλέον απελευθερώθηκε ο Αλμυρός και όλη η Θεσσαλία έως την Ελασσόνα και τον Όλυμπο.

Οι σκλαβωμένοι πρόγονοι μας έβλεπαν την λευτεριά πολύ κοντά τους, στις τρεις ώρες δρόμο με βάση αφηγήσεις περιηγητών της εποχής. Ο δρόμος ξεκίναγε από την Σούρπη, πέρναγε τα σύνορα με τον χείμαρρο Σαλαμπριά που άνοιξη-καλοκαίρι ήταν ξεροπόταμος και τον χειμώνα πλημμύριζε και σε ένα δίωρο για διαβάτες και άλογα έφθανε στο μικρό χωριό Κουφάλι στην σημερινή γέφυρα της Κεφάλωσης. Από εκεί γινόταν πιο εύχρηστος και βατός ακόμη και για άμαξες ανηφόριζε για τον παλαιό Πλάτανο και σε μια ώρα έφτανε  στον Αλμυρό αφού πρώτα περνούσε ο διαβάτης τον χείμαρρο Ξηριά που και αυτός πλημμύριζε τον χειμώνα.

Ο Αλμυρός- στα τούρκικα Ερμέρ – είχε σημαντικό τουρκικό πληθυσμό με έξι τζαμιά και μάλιστα ένα από αυτά ήταν στον χώρο του σημερινού ναού του Αγίου Δημητρίου. Δίπλα στην πόλη ζούσαν σε χαμόσπιτα οι Έλληνες κάτοικοι που δούλευαν στα πολλά καπνοχώραφα του κάμπου και στα τούρκικα τσιφλίκια. Είχαν ωστόσο έναν ναό, τον Άγιο Νικόλαο, κτισμένο στα 1802 στον εκβιαστικό χρόνο των σαράντα ημερών από τους Τούρκους. Χαμηλός να μην ξεπερνά το ύψος των τζαμιών και αφού έγινε το «θαύμα» και έκτισαν οι σκλαβωμένοι πρόγονοι μας τον ναό σε σαράντα ημέρες, οι Τούρκοι δεν το άντεξαν και κρέμασαν από το πλατάνι της πλατείας τον γέρο Δήμο που είχε πρωτοστατήσει για την ανέγερση του Αγίου Νικολάου.

Η ιδέα της εξέγερσης των υποδούλων Ελλήνων στην Θεσσαλία συνεχώς βρίσκεται σε επαναστατική εγρήγορση. Ξεσηκωμός και κινήματα έγιναν στα μέρη μας στην περιοχή του Αλμυρού το 1844 και κυρίως το 1854 όταν ξέσπασε ο Κριμαϊκός λεγόμενος Ρωσοτουρκικός πόλεμος. Ο βασιλιάς Όθωνας και η Αθήνα πίστεψε ότι μπορούσε να επωφεληθεί από τον Κριμαϊκό πόλεμο. Ήρθαν αξιωματικοί του ελληνικού στρατού που συντόνιζαν τις επαναστατικές ομάδες όπου οπλαρχηγοί ήταν δύο θρυλικές μορφές της Επανάστασης του 1821 που ζούσαν ακόμη: ο Γιώργης Γριζάνος από την Μιτζέλα και ο Γιάννης Βελέντζας από τον Πτελεό.

Οι Τούρκοι όπως πάντα αρχίζουν τα αντίποινα και πολλοί πρόσφυγες από τα θεσσαλικά χωριά με τα υπάρχοντα τους και τα κοπάδια τους περνάνε στο Ελληνικό μέρος στα σύνορα για να σωθούν. Έτσι ο κάμπος από Κεφάλωση και πέρα ως Σούρπη και Πτελεό γεμίζει με οικογένειες προσφύγων με τα κοπάδια και τα ζώα τους.

Η επανάσταση του 1854 για την απελευθέρωση της Θεσσαλίας κράτησε μόνο έξι μήνες και οι Προστάτιδες Δυνάμεις Αγγλία-Γαλλία επεμβαίνουν και οι οπλαρχηγοί με τους στρατιώτες τους επιστρέφουν στην συνοριακή γραμμή. Η κατάσταση ηρεμεί και οι πρόσφυγες γυρίζουν στα υπόδουλα χωριά τους. Ωστόσο λίγα χρόνια μετά, το 1878 ξεσπά η πολύ μεγάλη Θεσσαλική επανάσταση και έρχεται το πλήρωμα του χρόνου, ο κατάλληλος καιρός για να απελευθερωθεί η Θεσσαλία.

Οι Τούρκοι αρχίζουν να φεύγουν, πουλάνε τις περιουσίες τους και καταλαβαίνουν μετά την Επανάσταση του 1878 ότι πρέπει να περιορισθούν σε Μακεδονία και Θράκη. Πάλι ένας Ρωσοτουρκικός πόλεμος το 1878 δίνει την αφορμή για το επαναστατικό κίνημα. Ο στρατός του Σουλτάνου είναι απασχολημένος, οι Ρώσοι νικούν σε όλα τα μέτωπα του πολέμου και η ελληνική κυβέρνηση με την πίεση της κοινής γνώμης για τις αλύτρωτες πατρίδες αποφασίζει να μπει ο στρατός μας τον Ιανουάριο του 1878 πέρα από τα σύνορα. Μεγάλες μάχες στα μέρη μας, σε Κάτω Μονή Ξενιάς και σε παλαιό Πλάτανο και οι ντόπιοι οπλαρχηγοί είναι τα παιδιά του Γιάννη Βελέντζα -που έχει πλέον πεθάνει- οι Θρασύβουλος και Αχιλλέας. Επίσης ο γέρο Φράγκος, ο Δήμος Κωστούλας, ο Γενναίος Σκούρας, ο γιατρός Δροσόπουλος και άλλοι.

Οι μάχες συνεχίζονται στο Πήλιο που σκοτώνεται ο Κάρολος Ογλ Άγγλος δημοσιογράφος και φιλέλληνας γι’ αυτό και στον Βόλο κοντά στον Άγιο Νικόλαο υπάρχει η οδός Ογλ. Ξανά Αγγλία – Γαλλία πιέζουν να τερματισθεί το επαναστατικό κίνημα και πράγματι στον οικισμό Κελλέρια κοντά στην κάτω Μονή Ξενιάς οι Βελεντζαίοι οπλαρχηγοί καταθέτουν τα όπλα αλλά ο στόχος είχε επιτευχθεί.

Τα Συνέδρια στο Βερολίνο ξεκινούν για την προσάρτηση της Θεσσαλίας και Ηπείρου στην Ελλάδα και τελικά τον Ιούλιο του 1881 ο Σουλτάνος στην Κωνσταντινούπολη υπογράφει την Απελευθέρωση Θεσσαλίας και ενός μέρους της Ηπείρου στην περιοχή της Άρτας. Έτσι άμεσα ένα στρατιωτικό σώμα ξεκινά από Αθήνα, περνάει από την Λαμία και αρχές Αυγούστου φθάνει στα σύνορα στην Σούρπη και στον εκεί ελληνικό στρατώνα. 17 Αυγούστου 1881 ξεκινά το στρατιωτικό σώμα για την απελευθέρωση του Αλμυρού της πρώτης Θεσσαλικής πόλης που θα ελευθερωθεί.

Ένα τάγμα πεζικού, ένα πυροβολικού και ένα ιππικού με επικεφαλής τον συνταγματάρχη Χρ. Δημητρακόπουλο φθάνει στην σημερινή γέφυρα της Κεφάλωσης όπου έχει στηθεί αψίδα με μυρτιές και δάφνες. Σε μια ώρα φθάνουν οι Έλληνες στρατιώτες στον Αλμυρό. Υποδοχή  και επευφημίες και Δοξολογία στον Άγιο Νικόλαο από τον ηγούμενο της Μονής Παναγίας Ξενιάς και ιερείς. Και λίγες ημέρες μετά, στις 2 Νοεμβρίου 1881, απελευθερώνεται και ο Βόλος, γι’ αυτό και μεγάλη οδός του Βόλου σήμερα είναι η 2ας Νοεμβρίου.

Ο Αλμυρός λοιπόν και η περιοχή του από τις 17 Αυγούστου του 1881 γίνεται ελληνικός και οι αιώνες της τουρκικής σκλαβιάς από το 1430 περίπου έως το 1881 τελειώνουν οριστικά. Η πόλη αλλάζει σελίδα από τις 3.000 κατοίκους που είχε τότε, σύντομα φθάνει να γίνει μια λαμπρή πόλη του Θεσσαλικού κάμπου και μπαίνει στο χάρτη των σημαντικών πόλεων του ελληνικού κράτους στις τελευταίες δεκαετίες του 19ου αιώνα.

Αφιερωμένη η ομιλία στους Βίκτωρα Κοντονάτσιο στην «ψυχή» της Φιλαρχαίου Εταιρείας  Αλμυρού και δάσκαλο μου στην ιστορική έρευνα που έχει γράψει πολλές ιστορικές έρευνες για εκείνη την ηρωική εποχή και βοηθά τα μέγιστα στην ιστορική βιβλιογραφία και στον αείμνηστο δικηγόρο και ερευνητή Απόστολο Παπαθανασίου από τον Βόλο που έφυγε πριν λίγες ημέρες από κοντά μας που στα Ιστορικά Συνέδρια του Αλμυρού είχε παρουσιάσει πολλές έρευνες για την Επανάσταση του 1878.