Άρθρο Ευθ. Ζιγγιρίδη: Οι επιπτώσεις της ενεργειακής κρίσης στις ελληνικές επιχειρήσεις

Γράφει ο Ευθύμιος Ζιγγιρίδης Beng MSc AMIEE MILT, Σύμβουλος Στρατηγικων Επενδύσεων

Η ακτινογραφία της ελληνικής επιχειρηματικότητας αποκαλύπτει τις αδυναμίες και τον βαθμό ευαλωτότητάς της σε εξωτερικές ή εσωτερικές κρίσεις.

H Ελλάδα τα τελευταία 15 χρόνια έχει βιώσει πολλαπλές και σοβαρές κρίσεις οι οποίες επηρέασαν σε μεγάλο βαθμό το βιοτικό επίπεδο και την ευημερία των Ελλήνων. Την οικονομική κρίση την περίοδο των μνημονίων, την πανδημία του κορονοϊού η οποία δυσκόλεψε ακόμη περισσότερο τα οικονομικά της χώρας και των επιχειρήσεων και είχε  αρνητικές  κοινωνικές προεκτάσεις, την  κρίση κόστους διατροφής και την ενεργειακή κρίση όταν ξέσπασε ο πόλεμος μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας. Σε όλα αυτά ήρθε να προστεθεί ο πόλεμος στο Ιράν ο οποίος είχε ως αποτέλεσμα την αύξηση του ενεργειακού κόστους στην Ευρώπη αλλά και στη χώρα μας. Στη χώρα μας λειτουργούν γύρω στις 930.000 επιχειρήσεις εκ των οποίων το 99% θεωρείται μικρού και πολύ μικρού μεγέθους. Τα 3/4 είναι ατομικές επιχειρήσεις και οι 570.000 δεν απασχολούν προσωπικό. Γύρω στις 220.000 ασχολούνται με το εμπόριο, 55.000 με την μεταποίηση 110.000 με εστίασή και καταλύματα. Αυτοί οι κλάδοι απασχολούν και ένα μεγάλο μέρος των Ελλήνων εργαζομένων.

Το 75% των μικρών και πολύ μικρών επιχειρήσεων διαθέτουν καταθέσεις έως 5000 ευρώ στους τραπεζικούς λογαριασμούς τους. Ένα 20% διαθέτουν από 5000 εως 50.000 και ένα μικρό ποσοστό άνω των 100 χιλ ευρώ. Το 10% των μικρών επιχειρήσεων δεν εξυπηρετούν τα δάνεια τους κανονικά ωστόσο να σημειωθεί ότι τα παραπάνω ποσοστά αφορούν τα δάνεια που βρίσκονται μέσα στους ισολογισμούς των τραπεζών. Ένα τεράστιο κομμάτι παλαιότερων κόκκινων δανείων μικρών επιχειρήσεων (ύψους δισεκατομμυρίων ευρώ) έχει μεταβιβαστεί και τελεί υπό τη διαχείριση των εταιρειών διαχείρισης απαιτήσεων (servicers). Εκεί, το ποσοστό των μη εξυπηρετούμενων ανοιγμάτων αγγίζει το 84% του συνολικού τους χαρτοφυλακίου

Οι αυξήσεις στις τιμές των βαρελιών του αργού πετρελαίου έχουν ως αποτέλεσμα την αύξηση στις τιμές των προϊόντων που παράγονται από αυτά,  όπως πετρέλαιο κίνησης, βενζίνη, πετρέλαιο θέρμανσης, κηροζίνη, μαζούτ, χημικά κτλ. Όταν παράγοντες που δεν εξαρτώνται από την ελληνική διακυβέρνηση επηρεάζουν το ενεργειακό κόστος των επιχειρήσεων και κυρίως των ελληνικών επιχειρήσεων, οι οποίες είναι μικρού μεγέθους οικογενειακές με ελάχιστη ρευστότητα επομένως ευάλωτες, τότε δημιουργείται μία περιδίνηση στην ελληνική επιχειρηματικότητα και κατ’ επέκταση στην ελληνική οικονομία η οποία προκαλεί ένα ασφυκτικό περιβάλλον στο ελληνικό επιχειρείν.

Η Ελλάδα είναι εξαρτημένη σε μεγάλο βαθμό από τα ορυκτά καύσιμα για την παραγωγή ηλεκτρισμού. Το 50% προέρχεται από ΑΠΕ 40 % από ορυκτά καύσιμα και το υπόλοιπο από άλλες πηγές, Ειδικά στο μίγμα ενεργειακών πηγών εάν εξετάσουμε την συνολική ενεργειακή κατανάλωση, το 80% προέρχεται από ορυκτά καύσιμα. Αυτό σημαίνει ότι οι μεταφορές και η θέρμανση εξαρτώνται από το πετρέλαιο, την κηροζίνη(αεροπλάνα) και το μαζούτ (πλοία). Οι μεταποιητικές ενεργοβόρες βιομηχανίες μας έχουν υψηλά κόστη παραγωγής αφού το ενεργειακό κόστος αποτελεί το 40% του κόστους παραγωγής και αυτό οδηγεί σε αυξημένες τιμές Α και Β υλών. Αυτό έχει ως συνέπεια αυξημένα τελικά προϊόντα, τα οποία γίνονται μη ανταγωνιστικά σε σχέση με τρίτων χωρών, αύξηση του πληθωρισμού και μείωση των εσόδων των επιχειρήσεων και των νοικοκυριών.

Οι μικρές ελληνικές  επιχειρήσεις διαχρονικά έχουν δομικές αδυναμίες οι οποίες γιγαντώνονται από τη μη φιλική στάση του κράτους απέναντι τους ιδιαίτερα σε περιόδους κρίσεων.

Διαχρονικά αιτήματα μικρών και μεγάλων επιχειρήσεων είναι ο εξ ορθολογισμός και η μείωση των έμμεσων και άμεσων φόρων. Επιχειρήσεις που σχετίζονται με τον τουριστικό κλάδο ζητάνε μείωση του ΦΠΑ ώστε η  κατανάλωση των προϊόντων αυτών θα γίνει από περισσότερους σε μεγαλύτερο βαθμό επομένως το κράτος δεν θα απωλέσει έσοδα. Επιπλέον ο ειδικό φόρος στα καύσιμα είναι από τους υψηλότερους στην Ευρώπη. Πληρώνουν οι επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά 70 λεπτά στο λίτρο για την βενζίνη και 42 λεπτά το λίτρο για το πετρέλαιο  κίνησης. Πάνω σε αυτό τον φόρο έρχεται και το 24% του ΦΠΑ. Αυτά μεταφράζονται για το 2025,β 4 δις ευρώ από τον ΕΦΚ και άλλο ένα δις από το ΦΠΑ. Το κράτος ήδη έχει εισπράξει άλλο ένα δις ευρώ από το ΦΠΑ επί των διυλιστηρίων . Σε περίοδο κρίσης όπως αυτήν θα μπορούσε να διευκολύνει το κόστος ενέργειας μειώνοντας έστω στοχευμένα σε κλάδους επιχειρήσεων τον ΕΦΚ ή έστω το ΦΠΑ.

Ένα διαχρονικό πρόβλημα που αντιμετωπίζουν οι επιχειρήσεις το οποίο επιδεινώνεται αυτήν την περίοδο είναι η έλλειψη χρηματοδότησης. Οι τράπεζες δεν ανοίγουν τα ταμεία τους να χρηματοδοτήσουν μικρές επιχειρήσεις εύκολα γιατί τις θεωρούν αναξιόπιστες ακόμη και αν μέσω προγραμμάτων,  το κράτος εγγυάται ένα μεγάλο ποσοστό του δανείου. Αυτή η έλλειψή χρηματοδότησης σε περιόδους κρίσεων δημιουργεί δυσάρεστες καταστάσεις σε πολλές επιχειρήσεις και τις οδηγεί στο κλείσιμο.  Γύρω στις 35000 επιχειρήσεις έπαψαν την λειτουργία τους το 2025 αλλά το ισοζύγιο είναι θετικό αφού γύρω στις 70.000 άνοιξαν. Να σημειωθεί ωστόσο ότι οι πλειοψηφία αυτών των ατομικών επιχειρήσεων ανοίγουν από άνεργους ανθρώπους η πρώην μισθωτούς οι οποίοι θέλουν να βιοποριστούν και κάποιες φορές το εισόδημά τους είναι μικρότερο από τους μισθούς που εισέπρατταν ως μισθωτοί. Επίσης οι περισσότερες από αυτές τις επιχειρήσεις κλείνουν μέσα σε 3 έτη.

Ένας ακόμη παράγοντας που επιδεινώνεται με τη σημερινή κατάσταση είναι ότι το έλλειμα διαθέσιμου κεφαλαίου δεν επιτρέπει στις μικρές επιχειρήσεις να επενδύσουν και τις αποκλείει από το Ταμείο Ανάκαμψης όχι γιατί θεσμικά δεν μπορούν να συμμετέχουν αλλά η κοστοβόρα διαδικασία συμμετοχής (σύμβουλοι, μηχανικοί, ορκωτοί) όταν το ζητούμενο είναι ένα μικρό δάνειο, καθιστά απαγορευτική τη συμμετοχή τους επομένως το μεγαλύτερο μέρος των χαμηλότοκων ευρωπαϊκών πόρων κατευθύνεται σε μεγάλους ομίλους, διευρύνοντας την απόσταση ανάμεσα στους λίγους «ισχυρούς» και τους πολλούς «αδύναμους» της ελληνικής οικονομίας.

Η κυβέρνηση οφείλει να στρέψει την προσοχή της και να επιλύσει βασικά προβλήματα που αφορούν τις μικρές επιχειρήσεις. Εξάλλου είναι η ραχοκοκαλιά της ελληνικής οικονομίας. Οι επιχειρήσεις δεν χρειάζονται επιδόματα, χρειάζονται μόνιμες λύσεις  στα διαχρονικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν τα οποία επιδεινώνονται με εξωτερικές οι εσωτερικές κρίσεις,  αφού δεν έχουν την δομική και ταμειακή υπόσταση να αντέξουν τους οικονομικές αναταράξεις από όπου και αν προέρχονται.