Ιστορική αναφορά στην Καππαδοκία «Η ενδυματολογική προσέγγιση της γυναικείας φορεσιάς»

Γράφει η Κατερίνα Θωμαΐδου
Πολιτιστικός Σύλλογος «Μέγας Βασίλειος – Έτερος Καππαδόκης»

Μέσα από μία προσεκτική ενδυματολογική προσέγγιση, διαπιστώνει κανείς ότι τα ρούχα των γυναικών της Καππαδοκίας δεν εξυπηρετούσαν απλώς πρακτικές ανάγκες, αλλά αποτελούσαν έναν σύνθετο κώδικα επικοινωνίας και ανάδειξης της τοπικής ταυτότητας.

Το «Εντερί» ή «Αντερί» κατέχει πρωταγωνιστικό ρόλο. Δεν αποτελεί ολόκληρη την φορεσιά, αλλά το βασικό, μακρύ και σταυρωτό εξωτερικό ένδυμα (επενδυτή) που σφραγίζει την εμφάνιση της γυναίκας.

Το «Εντερί» κατασκευαζόταν από πολυτελή συχνά υλικά, εισαγόμενα υφάσματα, όπως μεταξωτό ταυτά, προκάρ ή βαριές στόφες, αποδεικνύοντας την οικονομική ευμάρεια και τις εμπορικές διασυνδέσεις των Καππαδοκών. Φοριόταν πάνω από το πουκάμισο, το μακρύ γιλέκο «μπαμπουκλού», το αμάνικο κοντύτερο γιλέκο, την χαρακτηριστική βράκα με ζώνες που έφεραν περίτεχνες πόρπες «τοκάδες».

Το πιο σημειολογικό κομμάτι της καππαδοκικής ενδυμασίας είναι η τέχνη του δεσίματος του γεμενί – μαντήλα. Δεν θα κάνουμε επιστημονική αναφορά, θα κάνουμε προσέγγιση έως και τις μέρες της ανταλλαγής, από τα βιώματά μας, ζώντας από κοντά, της πρώτης γενιάς μητέρες και γιαγιάδες μας.

Στο Τσαρικλί της Καππαδοκίας το δέσιμο του γεμενί, αποτελούσε ζωντανό κοινωνικό σύμβολο. Μαρτυρούσε την ηλικία, την κοινωνική θέση, την κατάσταση της γυναίκας, ακολουθώντας την πορεία της από την παιδική ηλικία έως την ενηλικίωση της και τον γάμο. Στα μικρά κορίτσια υπήρχε χαλαρότητα και απλότητα.

Εφηβεία – Ελεύθερες κοπέλες. Καθώς η κοπέλα πλησίαζε σε ηλικία γάμου, επιβαλλόταν το μάζεμα των μαλλιών˙ το δέσιμο του γεμενί γινόταν πιο αυστηρό. Τα κορίτσια χτένιζαν τα μαλλιά τους σε πολλές λεπτές κοτσίδες, έφταναν ακόμα και τις 40. Στο τελείωμά τους, τις στόλιζαν με χάντρες και μικρά νομίσματα. Το γεμενί δεν έπρεπε να κρύβει εντελώς την ομορφιά της κοπέλας, αλλά ακόμα έπρεπε να δείχνει σεμνότητα.

Ενηλικίωση – Γάμος. Ολοκληρωτική αλλαγή γινόταν με τον γάμο. Το γεμενί της νύφης ήταν συνδυασμός πολύτιμων μεταξωτών μαντηλιών. Πολλές φορές αποτελούταν από δύο έως έξι μαντήλια. Τα μαντήλια δένονταν σφιχτά πάνω από το φεσάκι, περνούσαν κάτω από το σαγόνι και γύρω από το λαιμό, αλλά άφηναν σε απόλυτη θέα το μέτωπο με το μεσαίο φλουρί και τα χρυσά νομίσματα. Μπαίνοντας στο νέο της σπίτι έκλεινε την μύτη και το στόμα της, προς ένδειξη σεβασμού κάνοντας «αλαλία» για όσο διάστημα απαιτούσε ο πεθερός.

Ηλικιωμένες. Η ηλικιωμένη γυναίκα φορούσε σκουρόχρωμα γεμενιά, έκρυβε όλα τα μαλλιά και το λαιμό, δημιουργώντας έναν πολύ κλειστό και αυστηρό κεφαλόδεσμο. Τα φλουριά που ράβονταν περιμετρικά πάνω στο φεσάκι αποτελούσαν ένδειξη της οικονομικής ευμάρειας, της οικογένειας, την κοινωνική της θέση, αλλά λειτουργούσαν και ως φυλαχτό προστατεύοντας από το κακό μάτι. Θεωρούσαν ότι η λάμψη του χρυσού «τύφλωνε» το κακό μάτι.

Για να μην επέλθει η λήθη, η προφορική παράδοση που περνούσε από μάνα σε κόρη αποτελεί χρέος τιμής, ώστε να συνεχίζουμε να τα φοράμε με την ίδια αρχοντιά και το σεβασμό που τους αξίζει.