Αναβίωσε η ιστορία των Σταυριωτών κρυπτοχριστιανών στην ομιλία του ιστορικού Κωνσταντίνου Φωτιάδη

Αδιάκοπη η προσπάθεια του Συλλόγου Ποντίων για την διατήρηση της μνήμης της γενοκτονίας και του ποντιακού πολιτισμού

Το Σάββατο 13 Ιουνίου, ο Πολιτιστικός Σύλλογος Ποντίων και Ευξεινούπολης Δαυίδ ο Κομνηνός, παρουσίασε μια εξαιρετική θεματική εσπερίδα, με εισηγητή τον ομότιμο καθηγητή ιστορίας κ. Κωνσταντίνο Φωτιάδη, με θέμα «οι κρυπτοχριστιανοί του Πόντου και ιδιαίτερα του Ακ Νταγ Ματέν». Η ομιλία πλαισιώθηκε από το χορευτικό τμήμα του Συλλόγου, με χορούς της περιοχής του Ακ Νταγ Ματέν. Στο τέλος της εσπερίδας απολαύσαμε ποντιακά εδέσματα που ετοίμασαν τα μέλη του Συλλόγου.

Πριν την ομιλία του κ. Φωτιάδη ο Σύλλογος απένειμε στους συγγενείς του εκλιπόντος Αιμίλιου Πετρίδη, τιμητική πλακέτα, καθώς ο Πετρίδης στήριξε από την αρχή τον Σύλλογο, εμπλούτισε το λαογραφικό υλικό του Συλλόγου με κειμήλια της οικογένειας και η οικογένειά του δώρισε μια πλήρη ποντιακή φορεσιά. Την πλακέτα παρέλαβε η σύζυγός του, σε κλίμα συγκίνησης.

Χαιρετισμό απηύθυνε ο πρόεδρος της Ευξεινούπολης κ. Μηνάς Παπαγιάννης. Στην εκδήλωση παρευρέθησαν εκπρόσωποι του κλήρου, ο Αρχιμανδρίτης π. Γεώργιος Γιαννιός και π. Ευστάθιος Βαρβαρέλης, εκπρόσωποι συλλόγων και του Δήμου Αλμυρού και πλήθος μελών.

Για να εισάγουμε τους αναγνώστες μας στο θέμα ας αναφέρουμε κάποια στοιχεία αναφορικά με το θέμα της εκδήλωσης. Οι κρυπτοχριστιανοί (στην ποντιακή διάλεκτο αναφέρονται συχνά ως Γυριστοί ή Κλωστοί) ήταν χριστιανοί που αναγκάστηκαν, κάτω από την πίεση βίαιων διώξεων, βαριάς φορολογίας ή εξισλαμισμών, να ασπαστούν επιφανειακά το Ισλάμ.

Στη δημόσια ζωή τους είχαν μουσουλμανικά ονόματα, πήγαιναν στα τζαμιά και τηρούσαν τα ισλαμικά έθιμα για να προστατεύσουν τη ζωή και τις περιουσίες τους. Στην ιδιωτική τους ζωή όμως, κλεισμένοι στα σπίτια τους ή σε υπόγειες κρύπτες, βαφτίζονταν, παντρεύονταν με χριστιανικό γάμο και τηρούσαν τις ορθόδοξες παραδόσεις.

Ένας βασικός λόγος που το φαινόμενο επιβίωσε έντονα στον Πόντο (κυρίως στην περιοχή της Χαλδίας) ήταν τα ορυχεία. Οι Οθωμανοί είχαν παραχωρήσει σημαντικά προνόμια και θρησκευτική ανοχή στους έμπειρους Έλληνες αρχιμεταλλουργούς και εργάτες, καθώς το κράτος εξαρτιόταν οικονομικά από το ασήμι και τον χαλκό της περιοχής. Όπως μας παρουσίασε ο κ. Φωτιάδης οι μεταλλωρύχοι αυτοί υπάγονταν απευθείας στον Σουλτάνο Το Ακ Νταγ Ματέν βρίσκεται στην κεντρική Ανατολία (διοικητικά ανήκε στην Άγκυρα, αλλά εκκλησιαστικά στη Μητρόπολη Χαλδίας).

Γύρω στο 1832, όταν τα μεταλλεία της Αργυρούπολης του Πόντου άρχισαν να στερεύουν, εκατοντάδες οικογένειες Ποντίων μεταλλωρύχων μετακινήθηκαν προς το Ακ Νταγ Ματέν για να εργαστούν στα νέα ορυχεία. Μαζί τους εγκαταστάθηκαν και πολλοί κρυπτοχριστιανοί, κυρίως από το χωριό Σταυρίν (γι’ αυτό και έμειναν γνωστοί στην ιστορία ως Σταυριώτες).

Το 1856, η Οθωμανική Αυτοκρατορία υπέγραψε το Χατί Χουμαγιούν, ένα διάστημα μεταρρυθμίσεων που θεωρητικά υποσχόταν θρησκευτική ελευθερία. Ενθαρρυμένοι από αυτό, οι κρυπτοχριστιανοί του Ακ Νταγ Ματέν αποφάσισαν το 1876 να αποκαλυφθούν ομαδικά. Το Πάσχα εκείνης της χρονιάς, εμφανίστηκαν δημόσια και παρακολούθησαν την αναστάσιμη λειτουργία στον ναό του Αγίου Χαραλάμπους.

Η αντίδραση των οθωμανικών αρχών ήταν σκληρή. Καθώς το κράτος δεν αναγνώριζε εύκολα την επιστροφή από το Ισλάμ στον Χριστιανισμό, οι Σταυριώτες του Ακ Νταγ Ματέν υπέστησαν άγριες διώξεις, φυλακίσεις, εξορίες και στρατολόγηση στα διαβόητα τάγματα εργασίας (αμελέ ταμπουρού), μια κατάσταση που συνεχίστηκε μέχρι και την Ανταλλαγή των Πληθυσμών, οπότε οι διασωθέντες κατέφυγαν στην Ελλάδα (πολλοί από αυτούς εγκαταστάθηκαν στην περιοχή της Αριδαίας).

Ο κ. Φωτιάδης –όπως παρουσίασε και η πρόεδρος του Συλλόγου κα Ευσταθία Χαρτοματσίδου- έχει θέσει τα θεμέλια για να διδάσκεται η ιστορία των Ελλήνων του Πόντου. Ένα όνειρό του και ένας από τους στόχους του, γίνεται πραγματικότητα. Πρόκειται για ένα μουσείο γενοκτονίας του Ποντιακού Ελληνισμού και ερευνητικό κέντρο, για το οποίο έχει οριστεί ο χώρος κοντά στην Βέροια. Ευχόμαστε να επιτύχει τους στόχους του και να μπορέσουμε και εμείς να βοηθήσουμε στο πολύτιμο για τον ελληνισμό έργο του.