Πανηγυρικός για τον εορτασμό των 115 χρόνων θεμελίωσης της Ευξεινούπολης – Από την Ανδρονίκη Κυριτσά

Από την Ανδρονίκη Κυριτσά
-Γενική Γραμματέας Δήμου Αλμυρού, Δικηγόρος
-Μέλος του Πολιτιστικού Συλλόγου Ευξεινούπολης

Μάιος 1919. Ο Ελληνικός Στρατός αποβιβάζεται στη Σμύρνη. Ενθουσιασμός.
Σεπτέμβριος 1922. Η Σμύρνη φλέγεται. Τρόμος
Ιούλιος 1923. Συνθήκη της Λωζάνης. Ανταλλαγή πληθυσμών. Ξεριζωμός.

«Η πόλη που κάηκε
ξαναγεννήθηκε στην άλλη όχθη…
Ένα με το κορμί μας,
κυλάει μες στο αίμα μας.
Κι όταν ονειρευόμαστε,
περιδιαβάζουμε στα περιβόλια της
και σεργιανάμε στις πλατείες.
Κάθε φορά που πιάνουμε τραγούδι
είναι τα λόγια μας σταχτιά
κι η μουσική παράπονο,
σαν πυρκαγιά, που κουβαλάει το μελτέμι.
Η πόλη της Ανατολής
μας κατοικεί
Κι εξήντα τώρα χρόνια
μας δικάζει.

Ποίημα «Η στάχτη που ταξίδευε» του Κ.Χ. Μύρη, που δημοσίευσε το 1992 με το ποιητικό του ψευδώνυμο ο φιλόλογος Κώστας Γεωργουσόπουλος στο αφιερωματικό «Μνήμη Μικράς Ασίας» τεύχος της Λέξης.

Στην Ευξεινούπολη μας, οι άνθρωποι της γνωρίζουν καλά τη λέξη προσφυγιά, τον πόνο του διωγμού αλλά και τη δύναμη της αναδημιουργίας. Κτίσθηκε και κατοικήθηκε το 1907-1908, αποτελώντας ένα από τα τρία νεοιδρυθέντα, τότε, χωριά για την εγκατάσταση και αποκατάσταση των προσφύγων που ήλθαν από την Ανατολική Ρωμυλία. Στις 30 Σεπτεμβρίου 1907, τοποθετήθηκε ο πρώτος θεμέλιος λίθος παρουσία του τότε Βασιλέα.

Το 1922, μετά τη τραγωδία της Μικρασιατικής Καταστροφής, καταφθάνουν το πρώτο κύμα προσφύγων του Πόντου και το 1924 οι πρόσφυγες από την Καππαδοκία, τη Σμύρνη και τη Καισάρεια, οι οποίοι βρήκαν κατοικία σε εγκαταλελειμμένα από τους πρόσφυγες της Ανατολικής Ρωμυλίας σπίτια, δημιουργώντας έτσι, ένα ζεστό τόπο για τις προσφυγικές οικογένειες των συμφορών της πατρίδας μας, όπως τις χαρακτηρίζει ο Δημήτρης Κωνσταντάρας-Σταθαράς.

Για πολλές οικογένειες δεν καθορίζεται ακριβώς στα Δημοτολόγια η πόλη ή το χωριό από το οποίο προέρχονται. Από τα Δημοτολόγια της Ευξεινούπολης, στο βιβλίο του Δημήτρη Κωνσταντάρα-Σταθαρά, αναφέρονται 138 οικογένειες Μικρασιατών. Σήμερα, ένεκα της μνήμης της Μικρασιατικής Καταστροφής, αξίζει να αναφερθούν έστω ενδεικτικά ορισμένα από αυτά: Ανανιάδης Απόστολος και Αικατερίνη Ταναμπασίδη, Ανανιάδης Ιορδάνης και Σοφία Ιγνατιάδη, Εκίζογλου Απόστολος και Άννα Παπαδοπούλου, Εσερίδης Δημήτριος και Ευθυμία Περπερίδη, Εσερίδης Κύριακος και Αικατερίνη Ασλάνογλου, Ζαχαρόπουλος Αριστείδης και Παναγιώτα Ευαγγέλου, Ζαβός Ευάγγελος και Φανή Τσαουσίδη, Ζιγκρίδης Γεώργιος και Όλγα Χατζηκυριάκου, Θωμαΐδης Γεώργιος και Μαρία Τζωροπούλου, Καμπουρίδης Αθανάσιος και Παρασκευή Γιουγιουκτσή, Καράτερζης Γεώργιος και Σοφία Κέρογλου, Κοσμίδης Κοσμάς και Σοφία Μαραντίδη, Μπελικαϊδης Γεώργιος και Καστάνα Γεωργίου, Μπελικαϊδης Πρόδρομος και Μαρία Ντιβανίδη, Ντιβαζίδης Απόστολος και Ευθυμία Χατζηκυριάκου, Παπαδόπουλος Ηρακλής και Ησαΐα Τοπαλίδη, Παπαπροδρόμου Βλάσιος και Ευθυμία Ταναμπασίδη, Παυλίδης Κυριάκος και Παρθένα Αντωνιάδη, Παυλίδης Σάββας και Σοφία Αθανασιάδη, Περπερίδης Γεώργιος και Σοφία Σαράφη, Πλιακοστάθης Ευάγγελος και Φωτεινή Κολτερτζή, Πορφυρίου Βασίλειος και Δέσποινα Διβανίδη, Σαναζίδης Αντώνιος Αναστασία Χατζηκυριάκου, Στουμπιτζόγλου Ελευθέριος και Ρεβέκκα Χατζηβασιλειάδη, Φωτιάδης Φώτιος και Ελισσάβετ Κενανίδη, Χατζηϊωακειμίδης Νικόλαος και Παρθένα Εσερίδη, Χατζέλας Σταύρος και Μάρθα Ασικίδη,

Μπελικαΐδης Μωυσής και Δέσποινα Ζυγκρίδη. Τα ονοματεπώνυμα του δικού μου προπάππου και της προγιαγιάς μου. Κατέφθασαν μαζί με άλλες οικογένειες από τη γη της φωτιάς και της πέτρας, από τη χώρα των αλόγων, από την Καππαδοκία της Μικράς Ασίας.

Μακάρι να με ακούτε σήμερα, μακάρι να νιώθετε το θαυμασμό και το ρίγος της συγκίνησης μου. Συγχωρήστε με που άργησα να καταλάβω τη δύναμη της ιστορίας σας, της ιστορίας που μας κληρονομήσατε, μα έχετε και εσείς μερίδιο ευθύνης…Δεν μιλούσατε…Δεν ήθελες να μιλάς, γιαγιά, για τα παλιά, δεν ήθελες να μιλάς μήτε για τον τόπο σου μήτε για το προσφυγικό ταξίδι σου. Ήθελες να κοιτάς το παρόν, δεν είχες χρόνο για κουβέντες, έπρεπε να χτίσεις πάλι όσα σου γκρέμισαν και να δόσεις στα παιδιά σου όσα σου πήρανε στον τόπο σου. Δεν γύρευες ούτε τον παλιό σου κήπο, ούτε το παλιό σου σπίτι, όπως έγραφε ο Σεφέρης. Γύρευες μόνο τη λήθη..

«Γύρισα και κοίταξα για τελευταία φορά. Είναι αλήθεια η τελευταία φορά; Η εκκλησία στέκονταν βουβή μπροστά μου, το σπίτι μου σκοτεινό, άδειο. Κάθισα στη μέση του δρόμου και έκλαψα πικρά. Δεν θέλω να φύγω. Να πάω που; Τα παιδιά έκλαιγαν, οι άνδρες έκλαιγαν, οι γέροντες έκλαιγαν…» (θύμισες μιας νεαρής προσφυγοπούλας).

Μαρτυρίες αναφέρουν πως φεύγοντας οι πρόσφυγες παίρνουν μαζί τους τις εικόνες και τις καμπάνες από τις εκκλησίες τους ενώ όσα ιερά σκεύη δεν μπορούν να μεταφέρουν τα θάβουν μέσα σε λάκκους σε δάπεδα εκκλησιών. Η συμβολή της εκκλησίας ήταν σημαντική, όπως μαρτυρά στο βιβλίο του «Τσαρικλή Νίγδης Καππαδοκίας» ο Κωνσταντίνος Καραλίδης. Πλήρωνε τη μετακίνηση όσων δεν είχαν να πληρώσουν τη μεταφορά τους από τα τάματα που κατά καιρούς είχαν κάνει οι πιστοί. Το Ελληνικό στοιχείο, λένε πως βρίσκεται ακόμα στην περιοχή με τις επιγραφές στις εξώθυρες των σπιτιών λαξευτές πάνω στην πέτρα «Κύριε, στερέωσον τον οίκο τούτο» και οι επιβλητικές εκκλησίες μαρτυρούν μέχρι και σήμερα τον πολιτισμό που άφησαν οι Έλληνες πίσω τους.

Όποιο βιβλίο και αν διαβάσεις, όποιον αφηγητή και αν ρωτήσεις, θα σου τονίσει την εργατικότητα των προσφύγων, τη μοναδική ικανότητά τους να προσαρμόζονται και να επιβιώνουν μεταφέροντας μάλιστα στις καινούργιες πατρίδες τις συνήθειες του τόπου τους και τις δεξιότητες τους. Διακρίνονταν στο εμπόριο και σε κάθε είδους εργασία, κατάφεραν να μορφωθούν και να προάγουν πολιτισμό, δημιουργώντας πολιτιστικούς συλλόγους. Η Αλεξία Κουκουλά γράφει γι’ αυτούς «Με τη γλυκύτητα, με τη θέρμη, την υπομονή, την εργατικότητα, τη βαθιά πίστη, τη φιλοξενία, τη νοικοκυροσύνη και τις πλείστες άλλες αρετές τους κατάφεραν να προοδεύσουν και να προωθήσουν την οικονομική, τη βιομηχανική, πνευματική, πολιτιστική ανάπτυξη του Ελληνικού Κράτους».

Όμως το οδοιπορικό τους υπήρξε ένα ταξίδι με αφάνταστες ταλαιπωρίες και αβάσταχτες ιστορίες. Οι αφηγητές περιγράφουν ανθρώπους εξαντλημένους από την κακή διατροφή, τις μακριές αναμονές, τις αρρώστιες και τους θανάτους. Για εσένα γιαγιά μου είπανε πως έχασες τη μεγάλη σου κόρη, 17 χρονών κοπέλα. Οι Μικρασιάτες πρόσφυγες, φθάνουν στο Βόλο, στην Ευξεινούπολη, στο Αργιλοχώρι και στο Μαυρόλοφο, δύο χρόνια περίπου αφότου είχαν φύγει από τον τόπο τους. Είχαν μεταφερθεί με πλοία πρώτα στην Ήπειρο, σε διάφορα χωριά (Καστρί, Ριζάνη, Φιλιάτες…) μένοντας σε αντίσκηνα ή σε σπίτια τουρκαλβανών.

Προσπαθώ να σε θυμηθώ γιαγιά και όμως δεν θυμάμαι τη φωνή σου, παρά μόνο την εικόνα σου, βουβή. Σιωπηλή αλλά ακούραστη εργάτρια της προσφοράς και της ζωής. Τι να τα κάνεις, άλλωστε, τα λόγια, όταν μιλούν οι ίδιες οι εικόνες, τα αποτελέσματα των πράξεων σας, που ακόμα και σήμερα στέκουν αγέρωχα εμπνέοντας παραδείγματα ζωής. Κουβαλώ πάντα μαζί μου μία μικρή φωτογραφία σου, θέλοντας να με συνοδεύουν, στα βήματά μου, ο ζήλος του πρόσφυγα για δημιουργία, η δυναμικότητα και η προοδευτικότητά, η γνώση της σημασίας της αλληλεγγύης, η θέληση της προσφοράς γνήσια χαρακτηριστικά των ανθρώπων που έχτισαν τις νέες πατρίδες από την αρχή, από το μηδέν. Όλοι συμφωνούν και αποδέχονται πως χωρίς τους πρόσφυγες της Ευξεινούπολης, η μορφή, η ιστορία, ο πολιτισμός του Αλμυρού θα ήταν διαφορετικός και σίγουρα φτωχότερος.

Οι άνθρωποι εκείνοι, οι πρόσφυγες της Ευξεινούπολης, μετέφεραν μαζί με τα ελάχιστα αντικείμενα τους τον πόνο και τον θυμό του ξεριζωμού, όμως βρήκαν τη δύναμη και τον έλουσαν εν τέλει με το φως της ιστορίας και του πολιτισμού τους. Την ιστορία αυτή δεν πρέπει να την ξεχνούμε, όχι για να μην χάσουμε την υπερηφάνεια μας αλλά για να μην επαναλάβουμε τα λάθη μας.

Συγκεκριμένα, αφού τιμούμε ειδικότερα τη μνήμη των 100 ετών από τη Μικρασιατική Καταστροφή, οφείλουμε να τονίσουμε ότι συζητούμε για τη μεγαλύτερη τραγωδία και «απελπισία» της ιστορίας. Η Συνθήκη της Λωζάνης χαρακτηρίστηκε ως ένα κείμενο μοναδικό στο Διεθνές Δίκαιο και στην Παγκόσμια Ιστορία αφού για πρώτη και μοναδική φορά προβλέφθηκε η υποχρεωτική, η αναγκαστική ανταλλαγή πληθυσμών, σε μία περίοδο που πίστευαν πως το κακό περνούσε. Η υποχρεωτική ανταλλαγή θεωρήθηκε επιβεβλημένη από τις πολιτικές ηγεσίες της εποχής διότι κατόρθωνε να επισφραγίσει την πολυπόθητη ομοιογένεια των δύο κρατών. Ομοιογένεια επήλθε αλλά σήμανε ταυτόχρονα, στην πραγματικότητα τη μεγαλύτερη ανθρωπιστική κρίση στην ιστορία της Ελλάδας. Ωστόσο, στο Διεθνές Δίκαιο εκείνης της εποχής η ασφάλεια του κράτους προηγείτο από την ασφάλεια των πολιτών, προς τούτο και η κατάφωρη καταπάτηση των ανθρώπινων δικαιωμάτων που προήλθε από τον αναγκαστικό διωγμό τους, δεν αναγνωρίστηκε από τους πολιτικούς της εποχής.

Σήμερα είμαστε όλοι εδώ ως τιμητές της Ιστορίας μας, αλλά η πραγματική τιμή αποδίδεται μέσα από την καθημερινότητά μας, τη διατήρηση των αρχών μας, τη συλλογική σκέψη μας και την αλληλεγγύη στον συνάνθρωπό μας. Σίγουρα δεν άξιζε στην ανθρωπότητά μας να ζήσει τόσο σκοτεινές και δύσκολες στιγμές, ίσως πάλι ο Θεός να βρίσκει τον τρόπο και πάλι, μέσα από την ασχήμια που δημιουργεί ο άνθρωπος, να μας δείχνει το φως… ίσως για αυτό μαζί με το νου μας χάρισε τη μνήμη… για να θυμόμαστε και να βελτιωνόμαστε… να μην ξεχνάμε πως στο τέλος κάθε Γολγοθά υπάρχει πάντα χώρος να γεννηθεί ελπίδα… Οι πρόγονοι μας στάθηκαν δυνατοί, δημιούργησαν ξανά από την αρχή, αναγέννησαν όλα τα χαμένα και τα έκαναν αθάνατα. Ας σταθούμε και εμείς αντάξιοι τους απέναντι στη σύγχρονη ιστορία. Χρόνια Πολλά Ευξεινούπολη.